|
Pleurotus türlerinin üretimi
ve diğer kültür mantarlarına göre bazı avantajları vardır
-
-Hastalık ve zararlılara karşı
dayanıklıdır bu nedenle bakım masrafları düşüktür.
-
-yetişme ortamı ( Kompost) hazırlığında
fermantasyona gerek olmadığı için
kolay ve hızlı hazırlanması ayrıca
selüloz ve lignini parçalayabildiklerinden orman ve tarımsal
yan ürünlerin değerlendirilmesinde kullanıla bilinir
-
-düşük ve yüksek sıcaklıklara
kolaylıkla adapte olabilmesi
üretim maliyetlerini düşürmekte ve üretim riskini
azaltmaktadır.
-
-içerdiği besin miktarının yüksek olması
Ticari üretimi,
çok yeni olmasına rağmen hızla üretimi artan pleurotus
bu üretim avantajlarının yanında lezzeti ile de dikkati çekmektedir.
İklim isteği
Üretim sistemleri
Kompost hazırlığı
Pastörizasyon,sterilizasyon
Ekim ve ön gelişme
Bakım hasat
Değişik
pleurotus türlerinin üretim parametreleri
İklim
istekleri :
mantarların
yetişmesi ancak mantarın istediği şartların oluşmasına
bağlı olduğu halde, ticari işletmelerde bu şartlar suni olarak
oluşturulmaktadır. Kültür mantarı yetiştiriciliğinde sıcaklık,nem,ışık
ve havalandırma en önemli ekolojik faktörler olup
verim ve kaliteyi büyük ölçüde etkilemektedir.yaprak
Mantarları iklim
istekleri bakımından çok seçici olmamasına rağmen, farklı dönemlerinde
de farklı ekolojik isteklerde bulunmaktadırlar. Bu nedenle
ticari amaçla yapılan yetiştirme yerlerinin
kesinlikle mantar türlerinin isteğine uygun şekilde
iklimlendirile bilinir olması gerekmektedir
sıcaklık:
pleurotus
mantarlarında türlere göre değişmekle birlikte misel gelişmesi
için optimum sıcaklı 25-27 C0 dir minumum sıcaklık
5-10 C0 dir bu
derecelerin altında ve üstünde misel gelişme hızı yavaşlamaktadır.
misellerin 45-50 saat 40 c nin üzerinde kalması
misellerin ölümlerine neden olur bu nedenle kuluçka döneminde
kompost iç sıcaklıklarıda kontrol edilerek sıcaklığın
yükselmesi önlenmelidir.
Nem:
Pleurotus
türlerinin yetiştirilmesinde
nem çok önemlidir kuluçka döneminde hava
neminin yüksek olması
gerekir %90-95 hasat döneminde %85-90
civarında tutulmalıdır.
Havalandırma:
pleurotus
misellerinin gelişmesi esnasında co2 miktarının yüksek olması
istenir bu nedenle misel gelişme döneminde havalandırmaya gerek
duyulmasada ortam şartlarının ayarlanması için yapılabilinir.
primordium
aşamasında ve hasat döneminde pleurotusların taze havaya
olan ihtiyacı artmaktadır bu dönemlerde co2 oranı
%0.05-0.06 nın üzerine çıkmayacak şekilde havalandırma
yapılmasına dikkat edilmelidir.
Işık:
Şapka
oluşum döneminde ısığa ihtiyacı olan pleurotus türleri misel
gelişme döneminde ışığa gereksinim duymazlar aksine karanlık
ortamlar misegelşimini hızlandırır.
primordium
ve hasat döneminde ışığa ihtiyacı olan pleurotuslar fototropik
canlılardır bu nedenle pazara uygun kalitede( büyüklukte ve
renkte ) şapka elde etmek için ışık mutlak gereklidir. bu
nedenle pleurotus türleri seralar yada plastik örtü altında
yetiştirilirler.
kapalı
alanlarda ise suni ışıklandırma ile yetiştiricilik yapmak mümkündür
bunun için oda içerisine yerleştirilen floresan
lambalarla (50-60 lüx/m2 ) 8-10 saatlik ışıklandırma
yeterli olmaktadır.
yetersiz
ışıklandırma mantar sapları incelerek uzar ve şapkalar küçük
kalır buda kaliteyi olumsuz yönde etkiler.
Üretim Sistemleri :
Agaç kütüklerinde
üretim
plastik
torbalarda üretim
Ağaç kütüklerinde pleurotus üretimi
pleurotuslar
genellikle genişs yapraklı yumuşak odunlu(kavak ıhlamur söğüt)
ağaçlarda hızlı meşe gürgen gibi sert odunlu ağaçlarda
misel gelişimi yavaş olur buna karşılık kütüklerde gel süresi
genellikle çevre şartlarına ve ağaç türüne göre
Kütüklerin hazırlanması
kütük
yetiştiriciliğinde kullanılacak olan kütüklerin yeni kesilmiş
sağlam ve sağlıklı olmaları tercih edilir.
aşılama için
en uygun zaman ilkbahar ve sonbahar mevsimleridir 15-20 cm capındaki
kütükler 30-50 cm uzunluğunda kesilir. kütükler daha önceden
kesilmiş ve kuru ise birkaç gün su içerisinde bekletilerek kütüklerin
su çekmesi sağlanır eğer yeni kesilmiş ise bu işleme gerek
yoktur.
 |
 |
yeterli neme
sahip olan kütükler uç kısımlarından itibaren 3-5 cm lık
bir kısım testere ile kesilerek çıkartılır kütüğün
kesilen kısmına 100 gr misel yayılarak kesilen 3-5cm
lik kısım üzerine çivi ile tutturulur ve kütükler naylon
poşetlere sarılarak 1-1.5 ay süre ile 25 c de karanlık bir
ortamda misellerin gelişmesi sağlanır.
|
 |
bir başka yöntem
olarak kütükler üzerinde 2-2.5 cm çapında5-6cm derinliğinde
olacak şekilde delikler açılır.(15-20 cm çapında 40-50
cm uzunluğundaki kütüklere 6-10 adet delik yeterlidir)
herbir kütük için 10-120 gr misel (tohum) gelecek şekilde
delikler miselle doldurulur ve kütükler naylon poşetlere
sarılarak misel gelişmesi için gelişme odalarına alınır |
|
 |
misel
gelişme dönemi sonunda kütükler mantarın oluşabilmesi için
üretim alanına taşınır. |
plastik torbalarda üretim
Kompost hazırlığı:
Birçok kültürü yapılan mantarlar gibi
pleurotus türleri
orman ve tarımsal yan
ürünlerin kullanılarak
hazırlanılan kompostlarda kolaylıkla üretile bilinmektedir
Kavak ,Kayın ,meşe,akağaç vs. gibi ağaçların
kaba ve ince talaşlarında
sap ve saman mısır koçanı gibi tarımsal
yan ürünler temel materyal olarak kabul edilmektedir
Kompost hazırlığının ilk aşamasında
kullanılacak olan materyaller
homojen olarak karıştırılarak pastörizasyona hazırlanır
Değişik kompost
formülleri
| 1-%45 talaş +%45 sap-saman+%10 kepek
+%2CaCO
|
| 2-%90-95 sap-saman+%5-10 kepek
|
| 3-pamuk tohumu kabuğu +%2 CaCO
|
| 4-%50 mısır koçanı+%50 sap-saman
|
Hazırlanmış olan kompost mantara rekabet edecek olan organizma ve mikro
organizmalardan arındırılması gerekmektedir bunun için pastörizasyon
ve ya sterilizasyon işlemi yapılması gerekir.
Pastörize
işlemi işletme yapısına göre farklılıklar göstermektedir
1-haşlama yöntemi
2-buharla pastörizasyon
3-yüksek basınçlı buharla sterilizasyon
Haşlama yöntemi
 |
Genellikle sap,saman kültürlerinde kullanılan
ve küçük işletmelerin uygulamış oldukları basit bir yöntemdir.
Bu yöntemin prensibi 200 litrelik
varil ve ya özel
olarak yapılmış haşlama kazanların içerisinde
kompost un haşlanarak
sterilize edilmesidir. Bunun için varillerin dip kısmından
10-15 cm yükseklikte ızgara konularak
içerisine konulacak olan tel örgü
sepetin aşağıya inmesi engellenir
Daha önceden hazırlanmış olan sap saman
karışımı kuru halde tel örgü sepetlere doldurularak
varillere daldırılır
varilin kapağı kapatılır
ve ısıtılır sıcaklık
75-80 C de 1 saat bekletilerek
pastörizasyon işlemi tamamlanır. Daha sonra
sepet varilden çıkartılarak bir müddet ortam suyunun
direne olması sağlanır ve
komposttun soğuması sağlanır.
|
|
|
|
Buharla pastörizasyon
Pastörize
odası bulunan büyük ve ortaya işletmelerde uygulanan yöntemdir burada meteryaler daha
önceden ıslatılarak birkaç gün karıştırılır ve kasalara
doldurularak pastörize
odasına veya kütle şeklinde pastörize odasına doldurulur. bu
işlem 60 C de 12 saat veya 70
C de 4- 6 saat bekletilerek yapılır
Yüksek basınçlı
buhar sterilizasyonu
Bu sistem
genellikle kavanoz (plastik-cam) kültürlerinde ve polipropilen
torbalarda yapılan üretimlerde kullanılır
hazırlanan kompost 1-1,5
lt. kavanozlara veya 1-3 kg lık polipropilen torbalara doldurularak
1,5 saat 121 C de yüksek basınç ve sıcaklıkta tutularak
sterilize edilir .
sterilize edilen kompost 25 C ye kadar soğutularak ekim yapılır
Ekim,Ön
gelişme:
Ekim işleminden
sonra misellerin gelişmesi
için 22-25 C ve%90-95 nem ihtiva eden odalarda bekletilir yaklaşık 15-20 gün süren kuluçka devresinde
havalandırma ve ışık gereksinimi yoktur.
Misel gelişmesini
tamamlamış torbalar delinerek veya yırtılarak
üretim odasına alınır
üretim odası nemi %90-95 olmalı
ve ışıklandırma yapılmalıdır (8-12 saat
100-500 lüx/m2 ) ayrıca oda havası
CO2 miktarı
1000 ppm den az olacak şekilde oda havası değiştirilmelidir
Bakım
hasat:
Torbaların
açılmasın dan5-10 gün sonra küçük mantar taslakları (primordia
) görülmeye başlanır bu
sırada neme ışık ve havalandırmaya dikkat edilmelidir ortam
neminin düşük olması komposun kurumasına
ışık ve havalandırmanın yetersiz oluşu küçük deforme
şapka ve uzun
sap oluşumuna neden olmaktadır
Değişik pleurotus türlerinin
üretim parametreleri
Pleurotus ostreatus
|
İnkübasyon (misel gelişimi)
|
|
Primordium (Şapka) oluşumu
|
|
Hasat
|
| Sıcaklık
:
23-25C0 |
|
Sıcaklık
:
10-15C0
|
|
Sıcaklık
:
10-20C0
|
| Nem
:
%85-95
|
|
Nem
:
%95-100
|
|
Nem
:
%85-90
|
CO2
: 5000-20,000ppm
|
|
CO2
:
< 1000ppm |
|
CO2 :
<1000ppm |
| Taze hava :
1
|
|
Taze hava :4-8
|
|
Taze hava :4-8
|
| Işık
:
--- |
|
Işık
:
1000-2000lüx
|
|
Işık
:
1000-2000lüx
|
| Süre
:
15-20gün
|
|
Süre
:
5-10gün
|
|
Süre
:
45-50 gün
|
pleurotus
sajor-caju
|
İnkübasyon (misel gelişimi)
|
|
Primordium (Şapka) oluşumu
|
|
Hasat
|
| Sıcaklık
:
25-30C0
|
|
Sıcaklık
:
10-25C0
|
|
Sıcaklık
:
18-27C0
|
| Nem
:
%90-100
|
|
Nem
:
%95-100
|
|
Nem
:
%85-90
|
CO2
:
>500ppm
|
|
CO2
:
500-1000ppm |
|
CO2
:
500-1000ppm |
| Taze hava :
1
|
|
Taze hava :5-8 |
|
Taze hava :5-8
|
| Işık
:
--- |
|
Işık
:
1000-2000lüx
|
|
Işık
:
1000-2000lüx
|
| Süre
:
12-15 gün
|
|
Süre
:
5-10
|
|
Süre
:
30-50 gün |
pleurotus djamor
|
İnkübasyon (misel gelişimi)
|
|
Primordium (Şapka) oluşumu
|
|
Hasat
|
| Sıcaklık
:
24-30C0
|
|
Sıcaklık
:
18-25C0
|
|
Sıcaklık
:
20-30 Co
|
| Nem
:
%95-100
|
|
Nem
:
%95-100
|
|
Nem
:
%85-90
|
CO2
:
>5000 ppm
|
|
CO2 :
500-1000ppm |
|
CO2
:
500-1500ppm |
| Taze hava :
0-1
|
|
Taze hava :5-8
|
|
Taze hava :5-8
|
| Işık
:
-- |
|
Işık
:
750-1500lüx
|
|
Işık
:
750-1500lüx
|
| Süre
:
12-15 gün |
|
Süre
:
5-10 gün
|
|
Süre
:
20-35gün
|
pleurotus
citrinopleatus
|
İnkübasyon (misel gelişimi)
|
|
Primordium (Şapka) oluşumu
|
|
Hasat
|
| Sıcaklık :
24-29 C0 |
|
Sıcaklık
:
21-27 C0 |
|
Sıcaklık
:
21-29 C0
|
| Nem
:
% 90-100
|
|
Nem
:%95-100 |
|
Nem
: % 90-95
|
CO2
:
500-20,000ppm
|
|
CO2
:
<1000 ppm |
|
CO2
:
<1000ppm |
| Taze hava :saat de 1-2 kez |
|
Taze hava :4-8
|
|
Taze hava : 4-8
|
| Işık
:
ihtiyaç yok
|
|
Işık
:
500-1000 lüx
|
|
Işık
:
500-1000lüx |
| Süre
:
12-15 gün
|
|
Süre
:
7-10 gün
|
|
Süre
:
20-35 gün
|
pleurotus eryngi
|
İnkübasyon (misel gelişimi)
|
|
Primordium (Şapka) oluşumu
|
|
Hasat
|
| Sıcaklık
:
23-25C0
|
|
Sıcaklık
:
10-15C0
|
|
Sıcaklık
:
15-21C0
|
| Nem
:
%90-95
|
|
Nem
:
%95-100
|
|
Nem
:
%85-90
|
CO2
:
5000-20,000ppm
|
|
CO2 :
500-1000ppm |
|
CO2 :
<2000ppm |
| Taze hava :
1 |
|
Taze hava :4-8
|
|
Taze hava :4-5
|
| Işık
:
ihtiyaç yok
|
|
Işık
:
500-1000lüx
|
|
Işık
:
500-1000lüx
|
| Süre
:
15-20gün
|
|
Süre
:
5-10gün
|
|
Süre
:
45-50gün
|
|