|
|
Bu sayı içerisinden günümüze kadar 69 000 türü net olarak tespit edilmiş
bunlar içerisinde 10 000 i
makro fungus olarak değerlendirilmektedir . bu tespit edilen makro
fungusların 5020 adeti yenile bilinir, 1820 simin tıp alanında kullanıldığı
1010 tanesinin zehirli 2150
sinin de zehirli olmayıp ancak yenile bilinir nitelik taşımadığı
belirtilmektedir. Yenile bilinir 5020
tür içerisinde 5 tanesi endüstriyel anlamda yetiştirilirken 22
tanesinin ticari anlamda kültürü yapılmakta
yaklaşık 120 türünün ise ekonomik anlamda yetiştirilmek üzere
çalışmalar devam etmektedir. Orta Avrupa da ki yaklaşık 3000 mantar türünden
aşağı yukarı 500 ü yenebilir mantardır
bunlardan 60-70 kadarı çok tanınan ve lezzetli mantarlardır.
Fakat
mantarı zehirli yada zehirsiz olarak ayırmak
her mantar için doğru değildir
zira bazı mantarların zehirli yada zehirsiz oluşunda
ekolojik faktörlerin rolü büyüktür . Kuzey iklim kuşaklarında
zehirsiz olan bir mantar türü
daha sıcak bir iklim kuşağında
zehirli maddeler (mycotoxin) sentez edebilir. Ülkemizde yetişen
ve ilkbaharda toplanıp yenen
ve lezzetli bir mantar olan kuzu göbeği
(morchella spp.) çiğ ve iyi pişmeden yenilirse zehirlenmelere
yol açabilir . yapılan araştırmalarda
zehirli mantarlardan Avrupa da yetişen
Amanita phallaides türünde zehirlilik
oranının doğudan batıya doğru giderek arttığı , gyromitra
esculanta türünün zehirliliği ise doğudan batıya doğru azaldığı
tespit edilmiştir.Avrupa ülkelerinde şimdiye kadar yapılan
araştırmalarda doğal olarak yetişen 90 zehirli , 44 pişirilmeden yenilmesi
halinde zehirli, 30 kadarda zehirli olduğu sanılan mantar türleri
olduğu belirlenmiştir. Türkiye mantarları üzerinde
de araştırma enstitüleri
ve üniversitelerce de bu konuda çalışmalar yapılmaktadır.
Genel olarak bir mantarın yenile bilinir veya zehirli olduğunu söyleyebilmek
için cins ve türlere ait
spesifik karakter ve özellikleri bilmek gerekir.
| Bazı zehirli mantarlar |
- Amanita
muscaria muscaria
- Amanita
muscaria
- Amanita
phalloides
- Amanita
verna
- Amanita
virosa
- Amanita
pantherina
- Lepiota
cristata
- Tricholoma
pardinum
- Tricholoma
virgatum
- Clitocybe
phyllophila
- Omphalotus
olearius
- Lactarius
porninsis
- Lactarius
cilioides
- Lactairus
scrobiculatus
- Lactairus
torminasus
- Entoloma
simuatum
- Entolomanidorosum
|
-
İnocybe geophylla
-
İnocybe
patouillardi
-
İnocybe fastigiata
-
Cortinarius orellamus
-
Cortinarius speciossimus
-
Agaricus xanthodermus
-
Stropharia semiglobata
-
Panaeolina foenisecii
-
Panaeolus ater
-
Boletus satanas
-
Gyromitra esculanta
-
Ramaria formosa
-
Ramaria mariei
-
Claviceps purpurea
-
Ustilago maydis
-
|
Bu tür
zehirli mantarların yanında mantarların
topraktan ağır metalleri bünyesine aldıkları
ve bu nedenle cıva ,vanadyum, krom, demir, kobalt, nikel, bakır,
arsenik, selenyum, molibden,çinko, kadmiyum
gibi metalleri yüksek konsantrasyonlarda içerebildikleri görülmüştür.
Bu elementlerden bir kısmı insanlar için eseri miktarlarda gerekli
olmakla beraber bazıları az miktarlarda bile toksiktir. Zehirli mantarlar da bulunan başlıca toksinler ''
muscarin ve muscarinic bileşikler, coprin, ibotenic acid, peylocin,
peylocibin, gyromitrin, monomethylhdracin, siclopeptid, amanitin,
isovelleral, haemolycin,atropin, phalloidin ve aflatoxin'' dir . Bu
toksinleri ihtiva eden mantarların yenmesi durumunda yenen mantarın
türüne, miktarına ve yiyen kişinin vücut direncine bağlı
olarak 1-2 saat içerisinde zehirlenme belirtileri ortaya çıkmaktadır.
hatta bazı mantarlarla alınan toksinlerin karaciğerde birikerek
toksik doz düzeyine ulaştıktan sonra zehirlenme belirtisi
görüle bilinmektedir.
| MANTAR TÜRLERİ |
TOKSİNLER |
KULUÇKA SÜRESİ |
BELİRTİLERİ |
ETKİSÜRESİ |
| Agaricus xanthdermus
Boletus satanas
Entoloma simatum
hebeloma crustulini
lactarius torminosus
hypolomafascilulara
omphalotus olearius
pholiotasquarrosa
ramaria formosa
sleroderma citrinum
tricholoma pardinum
|
GASTROİNTESTİNAL
(İSOVELLERAL) |
10-30 dakika
2-6 saat |
Mide ve bağırsaklara
etki etmektedir.
kusma,ihsal,karınağrısı
ve
kramplar görülür |
6saat-2gün
E.sinuatum
D.olearis
T.pardium
iledaha fazla
süre gerekebilir
|
| Degişken yapıda
mantarlar |
BOTULUNİC |
1-4 saat |
mide-bağırsak ve sinir sistemini
etkilemektedir. |
3-5 gün
bazen öldürücü olabilir |
| Amanita pholloides
Amanita verna
Amanita virosa
Galerina autumnalis |
AMAIİTIN
(Ibotenic acit ve diğer Indoller)
AMANITA
|
0.5-2 saat
maximum
48 saat |
kusma ihsal kramplar |
|
| |
|
|
|
|
|
|