|
MANTAR ÜRETİM SİSTEMLERİ
MANTAR YETİŞTİRİCİLİĞİ
1.
Misel Üretimi:
Morfolojik bakımından
Mantarlar diğer bitkilerden farklıdır. Üreme
sistemleri de diğer
bitkilere göre oldukça
değişiktir. Tohumsuz bitkiler gibi
sporlarıyla çoğalırlar
Mantar sporları , türlerine göre
askocarp veya basidiocarp
denilen şapkalardaki
ascusların içinde veya basidiumlar üzerinde
oluşurlar. Doğal koşullarda bu sporlar
uygun ortamlarda çimlenerek mantarın üremesini
ve çoğalmasını sağlarlar,
ancak
Mantar yetiştiriciliğinde bu sporlar
tohum gibi kullanılmazlar
sporların besi
ortamları üzerinde çimlendirilmesi veya doku kültürü
ile elde edilen miseller
tohumluk olarak kullanılır.
2.
Kompost :
Bünyesinde
Klorofil ihtiva etmediği için mantarlar
kendi besinlerini yapamazlar. Besin maddelerini
ortam içerisinde hazır
olarak bulması gerekir. Bu nedenle mantarlar, bitkisel
ve hayvansal atıkların
organik ve inorganik parçalanma ürünlerinden
yararlanırlar.
Mantarlar protein sentezi
için gerekli olan amino asitleri
kompost ortamından almak
durumunda olduğu için
bu amino asitlerin
ortamda hazır olması gerekmektedir. Ayrıca
mantarların protoplazma
ve hücre zarı yapısı için
pentoz, lignin
ve pektin gibi
karbon kaynaklarına da ihtiyaç vardır .
Organik ve inorganik materyallerin, mantarın
kullanabileceği forma
dönüşebilmesi , kompostlaşabilmesi
için fermantasyon
geçirmesi şarttır . fermantasyon
yoğun bir mikro organizma aktivitesini
ifade eder.
Kompost fermantasyonunun az veya
fazla olması
mantar verim ve kalitesini doğrudan etkilediği
gibi bazen
tam başarısızlık
nedeni de olabilir.
Kültür mantarı yetiştiriciliği
Başlangıçta at gübresinin
kompostlaştırılması ile başlamıştır.
Ancak at gübresinin
her yerde ve yeteri miktarda bulunamaması
yüzünden çeşitli
çalışmalarla sentetik
olarak kompost ve
çeşitli organik atıkların
at gübresi
evsafına
getirilmeye çalışılmaktadır.
Mantarın bileşimi kabaca %90 su ,%9 organik
madde, %1 inorganik madde
(kül) olarak özetlenebilir bu bileşimde
C,H,O,N,P,K,S ve
iz element olarak da Fe, Zn, Mn, Cu, Ca bulunmaktadır.
Buna paralel olarak
komposttun yapısına bakacak olursak , % 70
su, %20 organik
madde, %10 kül
olduğunu görürüz. Mantarın gelişmesi süresince,
kompost bünyesindeki organik
maddeler yavaş yavaş azalmakta, mantarın gelişmesi
için gerekli besin
ve enerjiyi sağlamaktadır.
Sentetik
komposttun Ana maddesi olarak
buğday,arpa,çeltik, yulaf,çavdar, mısır sap
ve samanları ,çayır otları ve mısır koçanı gibi
tarımın yan ürünleri kullanılır. Bünyesinde esas
itibari ile selüloz
ihtiva eden bu materyallerin
zenginleştirilmesi ve
fermantasyonun istenilen düzeyde gerçekleşebilmesi
için buna
ilave edilecek katkı
maddeleri şu
gruplardan oluşur.
1.
Grup: %21
lik Amonyum sülfat
%26 lık Amonyum
nitrat
%46 lık Üre
Yüksek
nitrojen (azot) bu katkı maddelerinden
1 ton kuru maddeye 50 kg mı
aşmayan miktarlarda
ilave edilir eğer amonyum sülfat kullanılacaksa
en az kendi miktarı kadar
en çok 3 katı miktarında
CaCO3 ilave
edilerek asitliği dengelenir.
2.Grup
: Kan unu %13 N.
Balık unu %10.5 N.
Bu
katkı maddeleri 1 ton
için 10-15 kg
miktarında kullanılmalıdır daha yüksek
dozlarda kullanılmamalıdır.
3.Grup:
Malt atığı
Bira
posası
Pamuk
tohumu küspesi – unu
Soya
küspesi – unu
Tavuk
gübresi
Kepek
4.Grup:
Şeker pancarı posası
Patates posası
Elma,üzüm v. b. gibi meyve posaları
Melas
Pamuk tohumu kabuğu
Bu
grupta yer alan maddeler düşük azot ihtiva etmelerine
karşın karbon
hidrat muhtevaları oldukça yüksektir
5.Grup:
İnek gübresi
Koyun gübresi
Domuz gübresi
Bu
gübrelerin tavuk
ve at gübresi kullanılmayan kombinasyonlarda
karısıma dahil edilmesi önerilmektedir
6.
Grup: Ot,
yonca, üçgül samanı
Sentetik
kompostlarda, başlangıç sıcaklığını yükseltmek
ve karbon hidrat kalitesini artırmak için
en fazla %20
oranında bu grup a
giren materyaller kullanılır, böylece ayni
zamanda mikrobial popülasyon da
hızlı bir şekilde artmış olur.
7.Grup
: Ca SO4
Alçı
Ca CO3
Mantarın
bünyesinde çok
az Ca bulunmasına rağmen
kalsiyumun kompost içerisindeki muhteviyatı çok
önemlidir. Zira mantar tarafından çıkarılan oksalik
asitin nötrlenmesi
, dengelenmesi kalsiyumun
tampon görevi sayesinde olmakta ,ancak bu sayede düzenli
ürün alına bilinmektedir. Özellikle amonyum sülfat
kullanıldığında
karışıma ilave edilecek olan CaCO3
kompost asitliğini regüle eder.Amonyum sülfat kullanılmadığı
durumlarda ton
başına en az 25 kg alçı ilave edilmesi gerekir.,
Kompost
un Fermantasyonu:
Kompostlaştırma, açıkta , aerobik
fermantasyon dediğimiz, oksijen tüketen
mikroorganizmaların
organik maddeleri
parçalaması ile oluşur. Bu mikroorganizmaların
çalışması için
su ve oksijene ihtiyaçları vardır. Bu nedenle
kompostlaştırılacak materyalde
nem ve oksijenin yeterli düzeyde olması
gereklidir.
Kompostlaştırma işlemine başlamadan
3-4 gün önceden
ham madde iyice ıslatılarak
istenilen nem düzeyine getirilir ıslatma esnasında
ham maddelerin zaman zaman karıştırılması
homojen bir ıslatmayı sağlama açısından
önemlidir.
Islatmadan sonra
azot ve karbon kaynaklı aktivitörler karıştırılarak
yığın yapılır. Yapılan yığın
belli yükseklikte ve genişlikte olmalıdır aşırı
yüksek yığınlar aşırı
ısınma nedenidir. Mikroorganizma aktivitesinin
artmasıyla birlikte
ve belirli bir süre sonra
yığın içerisindeki oksijende
azalma olacaktır
, bu nedenle yığın belirli sürelerde aktarılarak
havalandırılır. Aksi halde yığının iç kısmındaki
mikroorganizmalar havasız kalacaklardır.
Kompost içerisindeki oksijen, mikroorganizma
faaliyetine göre 48 –96 saat içerisinde tüketilir .
bunun için mikroorganizma faaliyetinin
az olduğu ilk karıştırma
ile 1.
aktarma arasında
geçen süre uzun tutulur.
Kompost yığınının
nemi kompostlaştırmayı
etkiler. Nemin istenmeyen ölçüde yüksek olması
oksijenin kompost yığınının içerilerine
kadar girmesini güçleştirir. Bu durumda kompost içerisinde
havasız şartlarda
yaşayabilen
(anaerob) bakteriler çoğalacağından
kompost a ekşimsi bir koku
hakim olur bu durum , kompost ta geliştirmek
istediğimiz kültür mantarı miseli üzerinde
toksik bir etki yaratır.
Kompost neminin fazlalığında olduğu gibi
eksikliği de kompostlaştırmada
başlı başına başarısızlık nedenidir. Çünkü
nemin yetersiz düzeyde olması, mikroorganizmaların
faaliyete geçmesini engeller.
Kompost
formülleri:
Mantar üretimi amacıyla her türlü organik atıklar
kullanıla bilinirse de ana madde olarak buğday ,çavdar,
arpa sap ve samanı, mısır sapı ve koçanları,çayır
otları ile bu ana materyali fermantasyona sokabilmek için
at, tavuk, koyun ve keçi gübreleri , buğday kepeği,
pamuk, soya, ayçiçeği, susam küspe ve unları,
zeytinyağı fabrikası atıkları, inorganik azot kaynağı
olarak amonyum nitrat,amonyum sülfat, üre gibi ticari
gübreler ve karbonhidrat ca zengin şeker pancarı
melası, bira melası , üzüm cibresi,
gibi katkı maddeleri bu amaçla değerlendirile
bilinir. Ayni gurupta yer alan materyallerin biri diğerini
ikame edebilir. Bu
nedenle şüphesiz hepsini ayni anda kullanmak
gerekmez. Bu amaçla kullanacağımız
materyalleri seçerken
işletme ekonomisi ve açısından en kolay ve
ucuza temin edilenine yönelmek gerekir.
Örnek olarak bol ve taze at gübresi bulunan bir
bölgede at gübresini temel alan bir kompost hazırlana
bilinir. Burada atın dışkısı ile beraber altlık
olarak kullanılıp idrar ile iyice ıslanmış olan
hububat sapları da değerlendirilir. Bu materyal
kompostlaştırma aşamasında%30-40 ve pastörizasyon aşamasında
%20 kuru
madde kaybına uğrar.
Basit
bir kompost
Tavuk gübresi(1000Kg)+Sap-saman (1000 Kg)+Alçı
(60Kg)+Su(3000-5000litre)=Kompost(2,5-3ton
 |
|
|
Değişik kompost formülleri
| 1.formül |
2.formül |
3.formül |
| At
gübresi
: 1000 kg
|
At
gübresi
:
1000kg |
At
gübresi
: 1000kg |
| Tavuk
gübresi
:
150 kg
|
Tavuk
gübresi
: 150kg
|
Tavuk
gübresi
:
150 kğ
|
| Buğday
kepeği
:
25 kg
|
Pamuk
tohumu küspesi:
30 kg
|
Malt
çimi
:
50
kg |
| Amonyum
nitrat
:
3 kg |
| | |